English
saxelosno

 

 


ambavi avTandilisagan gulanSaros mislvisa
dasuraTeba
gaxmovaneba
ambavi avTandilisagan gulanSaros mislvisa
1070
ზღვა გაიარა ავთანდილ, მივა ტანითა მჭევრითა,
ნახეს ქალაქი, მოცული გარე ბაღისა ტევრითა,
გვარად უცხონი ყვავილნი ფერითა ბევრის ბევრითა.
მის ქვეყანისა სიტურფე რა გაგაგონო მევ, რითა!
მიდის.
წერწეტი.
გარემოცული, შემორტყმული.
იშვიათი, განსაკუთრებული ჯიშისა.
იმ ქვეყნის, იმ მიწა-წყლის.
გაგაგებინოთ.
შემოკლებული “მევე”; ან “მეო, ჩემო თავო”. მაშინ “მევ” მძიმეებით უნდა გამოვყოთ (ალ. ჭინჭარაული).
1071
მათ ბაღთა პირსა დააბეს ნავი საბლითა სამითა,
ავთანდილ ტანსა ჯუბანი ჩაიცვა, დაჯდა სკამითა,
მოასხნეს კაცნი მზიდავნი, დამიზდებულნი დრამითა,
იგი ყმა ვაჭრობს, თავადობს და თავსა მალავს ამითა.
იმ ბაღების.
თოკით.
განიერსახელოებიანი ზედა ტანსაცმელი. მიღებული იყო ვაჭართა და მოქალაქეთა წრეში.
მოიყვანეს.
დაქირავებულნი. დრამა ფულის წვრილი ერთეულია.
უფროსობს, მეთაურობს (ქარავანს).
1072
მოვიდა მისი მებაღე, ბაღსა ეახლნეს რომელსა,
მას ყმასა უჭვრეტს შეფრფინვით პირსა ელვათა მკრთომელსა;
ავთანდილ უხმო, ეუბნა კაცსა არ სიტყვა-მცთომელსა:
”ვისნი ხართ, ვინ ხართ, რა ჰქვიან მეფესა აქა მჯდომელსა?
იმ ბაღის მებაღე, რომელსაც მისდგომოდნენ, რომლის ახლოსაც იმყოფებოდნენ.
იმ მოყმეს (ავთანდილს).
უცქერის.
აღტაცებით, გაოცება-მოწიწებით.
აქ: სხივი.
სხივოსან, შუქის გამომცემელ სახეში.
ავთანდილმა.
ელაპარაკა.
უაზროდ, დაბნეულად მოლაპარაკეს. ავთანდილს სიტყვა-პასუხიანი, დალაგებით მეტყველი მებაღე შეჰხვდა. შესაძლოა სხვა გაგებაც: მცთომელი ის, ვისაც წამოსცდება: გაოგნებული მებაღე უსიტყვოდ შესცქერის ავთანდილს, მას აღტაცებისაგან სიტყვა პირზე შეშრობია.
1073
წვრილად მითხარ ყველაკაი, — ყმა მას კაცსა ეუბნების, —
რა ლარია უფრო ძვირად, ან იეფად რა იხსნების?”
ჰკადრა: “გხედავ, პირი შენი მზისა პირად მემეცნების;
რაცა ვიცი, მართლად გკადრებ, მრუდი არა არ გემცნების.
დაწვრილებით.
ყველაფერი.
მოყმე (ავთანდილი).
იმ კაცს.
1074
ესეა ზღვათა სამეფო თვისა ათისა სავლითა,
თვით გულანშარო — ქალაქი, სავსე ტურფითა მრავლითა;
აქ მოდის ტურფა ყველაი ნავითა ზღვა-ზღვა მავლითა;
მელიქ სურხავი ხელმწიფობს, სრული სვითა და დავლითა.
ესაა.
ათი თვის სავალ მანძილზე გადაჭიმული.
აქ: ხოლო, კი.
ქალაქი
დედაქალაქი.
აქ: ძვირფასეულობით, ღირებული ნივთებით.
აქ: აღსავსე, (რაიმეს) უხვად მქონე.
ბედი, იღბალი.
ამქვეყნიური სიკეთე: სიმდიდრე, ბედნიერება, წარმატება, აგრეთვე სახელი.
1075
“აქა მოსლვითა გაყმდების, კაციცა იყოს ბერები:
სმა, გახარება, თამაში, ნიადაგ არს სიმღერები,
ზამთარ და ზაფხულ სწორად გვაქვს ყვავილი ფერად-ფერები;
ვინცა გვიცნობენ, გვნატრიან, იგიცა, ვინ-ა მტერები.
გაახალგაზრდავდება.
ბერიკაციც რომ იყოს.
გართობა.
მუდამ.
თანაბრად, თანასწორად.
შემოგვნატრიან.
ვინც არიან.
1076
“დიდ-ვაჭარნი სარგებელსა ამისებრსა ვერ ჰპოვებენ:
იყიდიან, გაჰყიდიან, მოიგებენ, წააგებენ;
გლახა თვე ერთ გამდიდრდების, სავაჭროსა ყოვლგნით ჰკრებენ;
უქონელნი წელიწდამდის საქონელსა დაიდებენ.
პოულობენ.
მოიპოვებენ.
დახარჯავენ. აქ: ხარჯავენ.
ერთ თვეში.
საქონელს.
ყოველი მხრიდან.
ქონებას დააგროვებენ, შეძლებულნი გახდებიან.
1077
“მე ვარ მებაღე უსენის, ვაჭართა უხუცესისა;
ესეცა გკადრო ამბავი, საქმე მისისა წესისა:
თვით ესე ბაღი მისია, თქვენი სადგომი დღესისა;
პირველ მას ჰმართებს ჩვენება ყოვლისა უტურფესისა.
ამ ამბავსაც გეტყვი.
დღეისა, დღევანდელი დღისა.
პირველად, ჯერ.
ეკუთვნის. ტაეპის აზრია: მოსულმა ვაჭრებმა საუკეთესო (უტურფესი) საქონელი ჯერ უსენს უნდა უჩვენონ და მერე გაყიდონ.
1078
რა შემოვლენ დიდ-ვაჭარნი, მას ნახვენ და ძღვენსა სძღვნიან,
უჩვენებენ, რაცა ჰქონდეს, სხვაგან ლარსა ვერ გახსნიან,
უტურფესთა სეფედ დასხმენ, ფასსა მუნვე დაუთვლიან;
მათ მაშინვე ააზატებს, ვითა სწადდეს, დაჰყიდიან.
რომ.
მიართმევენ.
ჰქონდეთ.
ყველაზე ძვირფას ნივთებს.
სამეფოდ.
მეფისათვის გადადებენ.
იქვე.
ათავისუფლებს. აქ: შეუზღუდველი ვაჭრობის ნებას აძლევს.
როგორც ენდომებათ.
1079
“თქვენებრთა საპატიოთა მას ჰმართებს გამოსვენება;
დამყენებულთა უბრძანებს, ჰმართებდეს ვის დაყენება.
აწ იგი აქა არ არის, რას მარგებს მისი ხსენება!
გამოგებვა და წაყვანა მას ჰმართებს, თქვენი ქენება.
ეკუთვნის, ევალება.
დაყენება თავის სახლში, მასპინძლობა.
. იგულისხმებიან, როგორც ჩანს, ის მსახურნი, რომელთაც მომსვლელის მიღება ავალიათ.
ეუბნება, თუ ვინ უნდა დააყენონ მის სახლში და ვინ არა.
ახლა.
წინ მოგებება.
მოწვევა, თხოვნა. წესის თანახმად, უსენი უნდა გაეგებოს ავთანდილს და თავის სახლში მიბრძანება სთხოვოს.
1080
“ფატმან ხათუნ შინა არის, ხათუნი და ცოლი მისი,
პურად კარგი მასპინძელი, მხიარული, არ თუ მქისი;
მას ვაცნობო მოსლვა თქვენი, წაგიყვანოს ვითა თვისი;
წინა კაცსა მოგაგებებს, ქალაქს შეხვალ ნათლივ, დღისი”.
ქალბატონი. აქ: დიასახლისი.
აქ: უჟმური, უსალმო.
ვაცნობებ, შევატყობინებ.
წაგიყვანს.
ნათესავი.
დღისით.
1081
ავთანდილ უთხრა: “წადიო, აგრე ქმენ, რაცა გწადიან”.
მებაღე მირბის, იხარებს, ოფლნი ქვე მკრდამდის ჩასდიან.
ხათუნსა უთხრა ამბავი: “მე ესე დამიქადიან,
ყმა მოვა, მისთა მჭვრეტელთა შუქნი მზედ გაიცადიან.
ასე.
ხარობს, გახარებულია.
მკერდამდე.
ქალბატონს.
ეს.
დამიტრაბახებია, ჩემ სასახელოდ მიმაჩნია. იგულისხმება: იმ დიდებული მოყმის დანახვა მესახელება. შესაძლოა ასეთი გაგებაც: ვაცხადებ, საქვეყნოდ ვამბობ (ალ. ჭინჭარაული).
აქ: ახალგაზრდა კაცი.
მოდის.
შემხედველებმა.
დანახვა.
(მის) შუქს მზედ ხედავენ, მზედ ეჩვენებათ.
1082
“ვაჭარი ვინმე, პატრონი არს ქარავნისა დიდისა,
საროსა მსგავსი ნაზარდი და მთვარე დღისა შვიდისა;
შვენის ჯუბა და მოხვევა ძოწეულისა რიდისა.
მე მიხმო, მკითხა ამბავი და ნირი ლართა სყიდისა”.
აქ: უფროსი, მბრძანებელი.
კვიპაროსის ხე.
უხდება.
ფართოსახელოებიანი ზედა ჩასაცმელი.
წითელი.
მოსასხამი, პირსაბურავი.
მაზანდა, ფასი, ნიხრი.
ძვირფასი საქონელი.
ყიდვა-გაყიდვის.
1083
ფატმან ხათუნს გაეხარნეს, გააგება მონა ათი,
მოუკაზმნა ქარვანსრანი, დააყენა ბარგი მათი.
შემოვიდა ღაწვი-ვარდი, ბროლ-ბალახში, მინა-სათი;
მისთა მჭვრეტთა დაუსახეს ვეფხსა ტოტი, ლომსა — თათი.
ქალბატონი.
გაუხარდა.
ქარვასლები, სავაჭრო და ვაჭართა დასაყენებელი სახლები.
აქ: ბარგი, ტვირთი, მსახურები და მხლებლები.
რჩეული ლალი. მეტაფორულად აღნიშნავს ღრძილ–ბაგეების ან პირის ჯანსაღ ფერს. ბროლი მეტაფორულად აღნიშნავს კანის სითეთრეს.
კანის სინატიფეს ან, საერთოდ, ადამიანის მშვენიერებას,
შავ თმას ან წვერ-ულვაშს. ტაეპში ლაპარაკია ავთანდილზე.
შეუდარეს.
1084
ზარი გახდა, შემოაკრბეს ქალაქისა ერნი რულად,
იქით-აქათ იჯრებოდეს: “ვუჭვრიტოთო ამას რულად!”
ზოგნი ნდომით შეჰფრფინვიდეს, ზოგნი იყვნეს სულ-წარულად;
მათთა ცოლთა მოიძულვნეს, ქმარნი დარჩეს გაბარულად.
გავიდა, გავრცელდა.
ხმა გავარდა, მღელვარება, გამოცოცხლება შეიქმნა და გავრცელდა.
შემოიკრიბნენ მის (ავთანდილის) გარშემო.
აქ: ხალხი, მოსახლეობა.
მთლიანად, უკლებლად.
იქით–აქეთ.
იჯრებოდნენ, მჭიდროდ დგებოდნენ.
ვუცქიროთ.
როგორ.
აღტაცებით, სულგანაბულნი შეჰყურებდნენ.
იყვნენ.
სულწასულნი, განცვიფრებულნი, აღტაცებისაგან დაბნეულნი.
დარჩნენ.
მოტყუებულად, დაზარალებულად. შესაძლოა, აგრეთვე: ნაწყენად, გაბრაზებულად, შერცხვენილად.
1085
ფატმან, ცოლი უსენისი, გაეგება კართა წინა,
მხიარულმან უსალამა, სიხარული დაიჩინა;
ერთმანერთი მოიკითხეს, შევიდეს და დასხედეს შინა;
ფატმან ხათუნს მოსლვა მისი, შე-ვით-ვატყევ, არ ეწყინა.
დაიტყო, გამოავლინა, აჩვენა.
შევიდნენ.
დასხდნენ.
როგორც შევატყე.
1086
ფატმან ხათუნ — თვალად მარჯვე, არ ყმაწვილი, მაგრა მზმელი,
ნაკვთად კარგი, შავ-გრემანი, პირ-მსუქანი, არ პირ-ხმელი,
მუტრიბთა და მომღერალთა მოყვარული, ღვინის მსმელი;
დია ედვა სასალუქო დასაბურავ-ჩასაცმელი.
მოხდენილი, საამო შესახედავი.
აქ: ნორჩი, ძალიან ახალგაზრდა.
მაგრამ.
მომჯადოებელი, მომხიბლავი. შესაძლოა სხვა გაგებაც: ზმებით მოლაპარაკე, მოარშიყე (ალ. ჭინჭარაული).
ტანით, აღნაგობით.
მემუსიკეთა.
ბევრი ჰქონდა.
საპარადო, საკეკლუცო, საკოხტაო.
დასახურავი.
1087
მას ღამესა ფატმან ხათუნ უმასპინძლა მეტად კარგა,
ყმამან უძღვნა ძღვენი ტურფა, მიმღებელთა თქვეს, თუ: “ვარგა”.
ფატმანს მისი მასპინძლობა უღირს, ღმერთო, არ დაკარგა;
სვეს და ჭამეს, დასაწოლად ყმა გავიდა ღამით გა, გა-.
იმ ღამეს.
შესაძლოა ორგვარი გაგება: 1. კარგი, ძვირფასი. 2. საიუველირო ნივთები, ოქრომჭედლის ნაკეთობა და თვალმარგალიტი. მიმღებელთა. შესაძლოა ორგვარი გაგება: 1. მიმტანებმა. იმათ, ვისაც ავთანდილმა ძღვენი გაატანა, 2. მიმღებებმა (იგულისხმება თვითონ ფატმანი).
შესაძლოა სამგვარი გაგება: 1. ძვირად უჯდება. 2. ძვირად უღირს, დიდად ახარებს, 3. ამაოდ არ ჩაუარა, აუნაზღაურდა საჩუქრით და ავთანდილის თანამეინახეობით (ალ. ჭინჭარაული).
მოყმე (ავთანდილი).
გარეთ.
ზმნისწინი ზმნისა “გავიდა”, განმეორებული მნიშვნელობის ხაზგასასმელად.
1088
დილასა ლარი ყველაი უჩვენა, გაახსნევინა,
ტურფანი სეფედ გარდასხნა, ფასიცა დაათვლევინა.
ვაჭართა უთხრა: “წაიღეთ, — აჰკიდა, გააწევინა, —
თქვენ, ვითა გინდა, ვაჭრობდით, ნუ გამაცხადებთ მე ვინა!”
ძვირფასი საქონელი. ლაპარაკია ავთანდილის შემფარებელი ქარავნის საქონელზე.
ყველა, მთელი.
შესაძლოა ორგვარი გაგება: 1. საიუველირო ნივთები, 2. საუკეთესო, უმშვენიერესი საქონელი.
მეფისთვის გადადო.
როგორც გინდათ.
ივაჭრეთ!
ვინმემ არ გამთქვათ.
1089
ყმა ვაჭრულად იმოსების, არ ჩაიცვამს არას მისსა,
ზოგჯერ იხმის ფატმან მისსა, ზოგჯერ იყვის ფატმანისსა;
ერთგან სხდიან, უბნობდიან საუბარსა არა მქისსა;
ფატმანს ჰკლვიდა უმისობა, რამინისა ვითა ვისსა.
იცვამს.
არაფერს.
იხმობდა ხოლმე.
იყო ხოლმე.
ერთად.
ისხდნენ ხოლმე. აქ: იყვნენ ხოლმე.
ლაპარაკობდნენ, საუბრობდნენ ხოლმე.
უსიამოვნო, უჟმური, მკაცრი.
კლავდა.
aleko mWedliZe, 0 w. -
1
ana koraSvili, 9 w. - niqozi
1
Tekla TorTlaZe, 0 w. -
1
mari garsevaniSvili, 10 w. - Tbilisi
1
mariam oniani, 10 w. -
1
ani mWedliZe, 0 w. -
1
luka edilaSvili, 10 w. -
1
cici ivaniSvili, 7 w. -
1
irina naneiSvili, 8 w. -
1
mari, 0 w. - barisaxo
1
nia datunaSvili, 0 w. - Tbilisi
1
nuca gabriaZe, 7 w. -
1
Temo mamacaSvili, 7 w. -
1
barbare ziraqiSvili, 5 w. -
1